De Olbrechtsprijs
Bekroning of ondersteuning van doctoraatsverhandelingen
Het Olbrechtsgenootschap vzw heeft tot doel de bevordering van zowel intercultureel Europees als buiten-Europees volkskundig en antropologisch onderzoek. De vereniging stelt met de Olbrechtsprijs daartoe bedragen ter beschikking voor de ondersteuning of de bekroning van dit volkskundig onderzoek.
Dit reglement treedt in werking op 23 augustus 2025.
Voor de bekroning of de eenmalige onderzoeksondersteuning van doctoraatsverhandelingen gelden volgende modaliteiten:
Prijzen
Aan de jaarlijkse bekroning van een doctoraatsverhandeling is 2000 euro verbonden. Deze prijs wordt maximaal een keer per jaar uitgereikt.
Aan de ondersteuning van een onderzoeksproject in het kader van een doctoraatsverhandeling is maximum 3000 euro verbonden. Deze ondersteuning wordt maximaal een keer per jaar toegekend.
Een onderzoeker kan voor beide projecten een aanvraag indienen, maar slechts een prijs ontvangen voor een van beide mogelijkheden: hetzij de bekroning, hetzij de onderzoeksondersteuning.
Procedure
Kandidaten dienen een aanvraag in voor 30 september.
Om voor een bekroning als doctoraatsverhandeling in aanmerking te komen, dienen de aanvragen te voldoen aan volgende voorwaarden:
Het onderwerp van de doctoraatsverhandeling heeft betrekking op volkskundig of antropologisch onderzoek (ook op buiten-Europees erfgoed);
De doctoraatsverhandeling is op het moment van de deadline voor het indienen van de aanvraag niet ouder dan twee jaar.
Om voor beoordeling van een onderzoeksondersteuning van een doctoraatsverhandeling in aanmerkingen te komen, dienen de aanvragen te voldoen aan volgende voorwaarden:
de (werk)titel en een gedetailleerde beschrijving van het project (max. 2 blz.);
het beoogde resultaat en de gehanteerde methode;
toelichting bij de relevantie, het innoverend karakter en het wetenschappelijk belang van het project;
een stappenplan of werkschema;
een gedetailleerde lijst van informatiebronnen;
een budgetraming en toelichting waarvoor de Olbrechtsprijs zal worden gebruikt.
De aanvragen zullen door deskundigen worden beoordeeld aan de hand van volgende criteria:
de algemeen toegepaste criteria voor de beoordeling van een wetenschappelijk onderzoeksproject dat zich onderscheidt door een originele benadering van het onderwerp;
de beschrijving van de onderzoeksopzet;
de hoge wetenschappelijke en maatschappelijke relevantie van het onderzoeksonderwerp;
de uitwerking van de probleemstelling;
de verantwoording en de uitwerking van de gehanteerde methode;
het kritisch gebruik van de informatiebronnen;
de verwerking en de presentatie van de onderzoeksgegevens;
het hanteren van correct taalgebruik;
de redelijkheid van budgettering met betrekking tot de vraag voor financiële ondersteuning.
Het bestuursorgaan stelt minimaal twee deskundigen aan die de wetenschappelijke waarde beoordelen. Ze zullen hierover schriftelijk verslag uitbrengen aan het bestuursorgaan. Op basis van het advies neemt het bestuursorgaan een beslissing over het wel of niet toekennen van de Olbrechtsprijs. Tegen de beslissing van het bestuursorgaan is geen verhaal mogelijk. De gemotiveerde beslissing van het bestuursorgaan wordt aan de aanvrager schriftelijk overgemaakt.
Aanvragen worden officieel ingediend bij de secretaris van het Olbrechtsgenootschap:
e-mail: info@olbrechtsgenootschap.eu
adres: Abdijstraat 1, BE-3271 Averbode
elke aanvraag bevat alle relevante gegevens in verband met de aanvrager: naam, contactgegevens, curriculum vitae;
voor de aanvraag tot bekroning: de doctoraatsverhandeling wordt in een papieren exemplaar en in een digitale versie bezorgd aan de secretaris;
voor de aanvraag tot ondersteuning: het dossier wordt in een papieren exemplaar en een digitale versie bezorgd aan de secretaris.
De secretaris bewaart de verslagen van de deskundigen.
Een kopie van de ingezonden doctoraatsverhandeling wordt bewaard in het archief van het Olbrechtsgenootschap. Derden kunnen het werk raadplegen na toestemming van de auteur. Deze voorwaarde vervalt na vijf jaar.
Bij de ondersteuning van een onderzoeksproject dient de vermelding te worden voorzien: ‘met steun van het Olbrechtsgenootschap’.
Bekroonde en ondersteunde doctoraten
Ondersteunde doctoraten
-
Relocating Dan Masks and Masquerades (Ivoorkust) – Department of Art History and Archaeology, Columbia University, New York.
Yann Petit heeft gedurende zestien maanden veldwerk verricht in de Tonkpi-regio van Ivoorkust, waar hij voor zijn proefschrift onderzoek doet naar hedendaagse maskerpraktijken onder het Dan-volk. Zijn onderzoek omvat verschillende onderling gelinkte thema’s, met onder andere de relatie tussen de Ivoriaanse burgeroorlog en de culturele productie, de esthetische normen die dansbewegingen in maskeradevoorstellingen bepalen, de integrale rol van spraak en verbale expressie in maskeradetradities, en het gebruik van spirituele praktijken om emoties tijdens ceremoniële contexten te beïnvloeden.
Yann Petit is gespecialiseerd in hedendaagse West-Afrikaanse maskerades, met bijzondere aandacht voor culturele praktijken in Ivoorkust en Liberia. Hij behaalde in 2018 cum laude een bachelor in kunstgeschiedenis en antropologie aan de University of North Carolina in Charlotte. Op dit ogenblik is hij pre-doctoraal onderzoeker aan het Smithsonian National Museum of African Art in Washington, DC.
Het wetenschappelijk werk van Petit is verschenen in prestigieuze publicaties, waaronder African Arts en The Journal of Visual Culture. Momenteel werkt hij samen met het Rietberg Museum in Zürich aan de ontwikkeling van een tentoonstelling in Abidjan (Ivoorkust), die thema’s uit een van de hoofdstukken van zijn proefschrift over digitale restitutie en maskerpraktijken zal verkennen.
Bekroonde doctoraten
-
Kongo with a K. Acoustic Repertoires and Hegemony in Kinshasa. Doctoraal proefschrift (Vakgroep Talen en Culturen), Universiteit Gent, 2021.
Dit proefschrift onderzoekt hoe verwijzingen naar ‘Kongo’ – gaande van het historische Kongorijk tot figuren als Simon Kimbangu en Joseph Kasa-Vubu – in Kinshasa worden ingezet om waardigheid en een eigen stem te claimen. Het ‘(Ki)Kongo-repertoire’ omvat taal (Kikongo), verhalen, morele ideeën en trots op de gemeenschap van de Ne/Bena Kongo. Doorheen de geschiedenis van Kinshasa werd dat repertoire gemobiliseerd als tegenwicht aan missionaire en koloniale bemoeienis (tot 1960), aan de regimes van Mobutu en Kabila, aan het beeld van de ‘immorele’ stad, aan bepaalde christelijke normen en aan teleurstellingen over ‘moderniteit’. Een rode draad door dit alles is de dominantie van Lingala als zogenoemde killer language.
Op basis van archiefonderzoek, literatuur, digitale bronnen en acht maanden veldwerk toont dit onderzoek drie domeinen waar het Kongo-repertoire hoor- en zichtbaar wordt: 1. de vorming van politiek geheugen, 2. de concurrentie tussen religieuze groepen, en 3. de zoektocht naar authenticiteit en patronage in de muziekscene. Het resultaat is een op Kinshasa gerichte etnografie die taal en geluid centraal stelt.
Margot Luyckfasseel behaalde in 2021 haar doctoraat in Afrikaanse talen en culturen aan de UGent, onder begeleiding van Inge Brinkman en Michael Meeuwis. Nadien was ze postdoctoraal medewerker aan dezelfde universiteit en FED-tWIN-onderzoeker, verbonden aan de VUB en het Rijksarchief (Brussel). Sinds 2024 is zij actief als junior research professor Afrikaanse geschiedenis aan de Universiteit Antwerpen.
-
De beroering van de religieuze ruimte. De belevingswereld van kerkgangers in de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekerk, ca. 1450-1566. Doctoraal proefschrift (Kunstwetenschappen), KU Leuven, 2021.
Het verloren gegane pre-Tridentijnse interieur van de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekerk (ca. 1450-1566) vormt het dynamische decor voor de zintuiglijke waarnemingen van geestelijken en parochianen. Door hun ervaringen te spiegelen aan de breed verspreide kennis van het sensorium wordt de gepercipieerde impact van de waarnemingen in een logische, relateerbare structuur geplaatst. Dit onderzoek beoogt geen exhaustieve en objectieve inventaris van sociale interacties en rituele handelingen in de laatmiddeleeuwse parochiekerk. Wel worden quasi anekdotische gegevens en subjectieve getuigenissen gebruikt om de fysieke en spirituele beleving van kerkgangers te achterhalen. Deze inzichten werpen een nieuw licht op de gebruikerscontext, de typologie en de iconografie van liturgische objecten die in het Antwerpse gebouw circuleerden. Geleefde religie en ornamenta sacra dienen zo als onontgonnen spoor naar de documentaire waarde van het laatmiddeleeuwse beeld en het complex van religieuze overtuigingen onder de kerkgangers.
Wendy Wauters promoveerde in december 2021 onder promotorschap van prof. dr. Barbara Baert aan KU Leuven (Kunstwetenschappen). Het proefschrift werpt een nieuw licht op de oorspronkelijke ruimtelijke, rituele en sensoriële omgang met liturgische voorwerpen. Begin 2023 verscheen bij uitgeverij Lannoo het publieksboek dat voortvloeide uit dit proefschrift: De geuren van de kathedraal. Eind 2024 volgt de wetenschappelijke publicatie, in samenwerking met musicoloog Eugeen Schreurs: Music and Lived Religion in the Collegiate Church of Our Lady in Antwerp, 1352-1566 (werktitel).